1. Lịch sử hình thành

Là đơn vị sự nghiệp khoa học và công nghệ trực thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Viện Bảo tồn di tích có chức năng nghiên cứu chính sách, nghiên cứu kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; tư vấn bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích. Trải qua nửa thế kỉ xây dựng và phát triển, Viện Bảo tồn di tích đã trở thành đơn vị tiên phong với bề dày thành tích, đóng góp vào sự phát triển chung của ngành bảo tồn di tích trên cả nước.

Quá trình hình thành và phát triển của Viện Bảo tồn di tích qua các thời kỳ gắn với nhiều tên gọi khác nhau. Từ năm 1964, nhận thức được vai trò, tầm quan trọng công tác tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa và phục chế cổ vật, Bộ Văn hóa đã thành lập Phòng Tu sửa và phục chế, sau đó đổi thành Xưởng tu sửa, phục chế thuộc Vụ Bảo tồn, bảo tàng. Sau 6 năm hoạt động, ngày 7/4/1971 Xưởng tu sửa và phục chế đã chính thức trở thành một đơn vị độc lập, là tiền thân của Viện Bảo tồn di tích ngày nay. Qua nhiều lần thay đổi tên gọi: Xưởng bảo quản và tu sửa di tích năm 1978, Trung tâm Bảo quản Tu bổ di tích Trung ương năm 1986, Trung tâm Thiết kế Bảo quản Tu bổ công trình văn hóa năm 1988, Trung tâm thiết kế và tu bổ di tích năm 1995, đến năm 2003 là Viện Bảo tồn di tích, tên gọi này tiếp tục được sử dụng cho đến hiện nay.

Bước sang những năm đầu thế kỉ 21, nhằm đáp ứng nhu cầu về công tác nghiên cứu và hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn di tích, Viện Bảo tồn di tích (sau đây gọi tắt là Viện) chính thức được thành lập theo quyết định số 36/2003/QĐ/BVHTT ngày 16/07/2003 trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm Thiết kế và Tu bổ di tích. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển mới của Viện - trở thành đơn vị sự nghiệp khoa học chuyên ngành trực thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin, với chức năng nghiên cứu và thực hiện các nhiệm vụ khoa học - công nghệ trong công tác bảo tồn di tích trên phạm vi cả nước. Trong 20 năm trở lại đây, Viện tiếp tục có một số điều chỉnh về cơ cấu, tổ chức, song các chức năng nhiệm vụ cốt yếu của Viện vẫn được duy trì. Tại Quyết định số 3213/QĐ-BVHTTDL ngày 24/8/2018 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Viện Bảo tồn di tích là đơn vị sự nghiệp khoa học và công nghệ trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với các chức năng, nhiệm vụ chính như:  Nghiên cứu, xây dựng luận cứ khoa học để Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoạch định chiến lược, cơ chế, chính sách, quy hoạch, kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di tích; Nghiên cứu, xây dựng và lưu trữ hồ sơ khoa học về di tích và công tác bảo tồn di tích; thiết lập ngân hàng dữ liệu khoa học về hệ thống di tích toàn quốc phục vụ công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; đề xuất các tiêu chuẩn, quy phạm, định mức kinh tế-kỹ thuật, quy trình công nghệ và kỹ thuật bảo tồn di tích; Ứng dụng, chuyển giao kết quả nghiên cứu kỹ thuật, công nghệ bảo tồn di tích, thi công, bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; Đào tạo bồi dưỡng nguồn nhân lực về bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích theo quy định của pháp luật; Thông tin, tuyên truyền phổ biến kiến thức, giới thiệu kết quả nghiên cứu chuyên ngành bảo tồn di tích;…

Để thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ được giao, cơ cấu tổ chức của Viện gồm 3 phòng chức năng theo lĩnh vực nghiên cứu: Phòng Nghiên cứu di tích và bảo tồn di tích; Phòng Nghiên cứu tiêu chuẩn và công nghệ bảo tồn di tích; Phòng Tư liệu, Thông tin, Đào tạo và các Trung tâm hoạt động trong lĩnh vực tư vấn bảo tồn di tích. Cùng với đó, Viện đã xây dựng được đội ngũ công chức, viên chức và người lao động có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu về năng lực và tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ, với 47 viên chức và người lao động, trong đó gồm 3 tiến sĩ, 22 thạc sĩ, 22 người có trình độ đại học, cao đẳng và các trình độ khác. 

2.  Các lĩnh vực hoạt động

2.1. Hoạt động khoa học và công nghệ: Chứng nhận đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ số A-1493 ngày 11/01/2021 của Bộ Khoa học và Công nghệ, với các hoạt động: Nghiên cứu khoa học chuyên ngành bảo tồn di tích, đề xuất tiêu chuẩn quy phạm, định mức kinh tế kỹ thuật, quy trình công nghệ và kỹ thuật bảo tồn di tích, bảo quản, phục chế hiện vật; Nghiên cứu, xây dựng và lưu trữ hồ sơ khoa học về di tích và công tác bảo tồn di tích; Ứng dụng chuyển giao kết quả nghiên cứu kỹ thuật, công nghệ bảo tồn di tích; thực nghiệm kỹ thuật, công nghệ bảo tồn, trùng tu di tích; Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn; Thông tin, giới thiệu các kết quả nghiên cứu, truyền thông, phổ biến kiến thức trong lĩnh vực nghiên cứu nêu trên; Hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để thực hiện nhiệm vụ của Viện.

2.2. Hoạt động xây dựng: Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng số HAN-00055878 ngày 15 tháng 7 năm 2021 của Sở Xây dựng Hà Nội. Phạm vi hoạt động: Thi công XD/Dân dụng (văn hóa, di tích)/Hạng II; Thiết kế, thẩm tra TK/Dân dụng (văn hóa, di tích)/Hạng II; Giám sát XD/Dân dụng (văn hóa, di tích)/Hạng II; Lập Quy hoạch xây dựng/Hạng III; Lập Quy hoạch xây dựng (văn hóa, di tích)/Hạng II.

2.3. Hoạt động hành nghề bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích: Chứng nhận đủ điều kiện hành nghề bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích số: 104.2021/GCN-SVHTT ngày 22 tháng 10 năm 2021 của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội. Đủ điều kiện hành nghề: Lập Quy hoạch tu bổ di tích; Lập dự án tu bổ di tích, báo cáo kinh tế - kỹ thuật tu bổ di tích, thiết kế tu bổ di tích; Thi công tu bổ di tích; Tư vấn giám sát thi công tu bổ di tích.