Sáng ngày 09/7/2026, Viện Bảo tồn di tích tổ chức Hội thảo khoa học “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản làng Việt truyền thống gắn với phát triển du lịch xanh, bền vững”. Hội thảo được tổ chức trong quá trình triển khai đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ “Nghiên cứu bảo tồn, phát huy giá trị làng Việt truyền thống được xếp hạng di tích quốc gia gắn với du lịch xanh, bền vững”, do ThS.KTS. Nguyễn Thị Hương Mai làm chủ nhiệm, thực hiện trong giai đoạn 2025–2026.

Làng Việt truyền thống trong mối quan hệ giữa di sản, cộng đồng và phát triển

Phát biểu đề dẫn hội thảo, ThS.KTS. Đặng Khánh Ngọc, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích, nhấn mạnh: làng Việt truyền thống là không gian hình thành, lưu giữ và trao truyền nhiều giá trị văn hóa của dân tộc. Trong không gian đó, các giá trị kiến trúc, cảnh quan, sinh hoạt tín ngưỡng, phong tục, nghề truyền thống, ký ức cộng đồng và lối sống cư dân gắn bó chặt chẽ với nhau, tạo nên bản sắc riêng của làng Việt.

Làng Việt truyền thống không chỉ được nhận diện qua một số công trình kiến trúc riêng lẻ như đình, chùa, đền, miếu, cổng làng, giếng làng hay nhà ở dân cư, mà còn cần được nhìn nhận như một chỉnh thể văn hóa – không gian – xã hội. Ở đó, cấu trúc cư trú, cảnh quan, thiết chế tín ngưỡng, quan hệ cộng đồng, tập quán sinh hoạt và hoạt động sản xuất cùng góp phần tạo nên giá trị di sản.

Đối với các làng Việt truyền thống đã được xếp hạng di tích quốc gia, yêu cầu bảo tồn càng cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa bảo vệ giá trị gốc, duy trì đời sống cộng đồng và thích ứng với những điều kiện phát triển mới của địa phương.

Bảo tồn làng Việt trong bối cảnh biến đổi đương đại

Trong bối cảnh hiện nay, quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số, biến đổi sinh kế, phát triển hạ tầng và nhu cầu nâng cao chất lượng sống của cộng đồng đang tác động mạnh đến các làng quê Việt Nam. Những thay đổi này vừa tạo ra điều kiện phát triển mới, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo tồn di sản làng.

Nhiều yếu tố truyền thống trong không gian làng có nguy cơ bị biến đổi, thu hẹp hoặc mất đi nếu thiếu định hướng bảo tồn phù hợp. Đồng thời, đời sống cư dân trong làng vẫn cần được cải thiện về điều kiện ở, hạ tầng kỹ thuật, sinh kế, dịch vụ và khả năng tham gia vào các hoạt động phát triển tại địa phương.

Vì vậy, bảo tồn làng Việt truyền thống không thể chỉ dừng lại ở việc giữ gìn hình thức kiến trúc hay một số công trình tiêu biểu, mà cần tiếp cận theo hướng hài hòa giữa bảo vệ giá trị di sản, ổn định đời sống cư dân và phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở để đặt vấn đề phát triển du lịch xanh, bền vững trong mối quan hệ với bảo tồn và phát huy giá trị di sản làng.

Các nội dung khoa học được trao đổi tại hội thảo

Hội thảo nhận được 14 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý văn hóa và đại diện địa phương. Các tham luận tập trung vào ba nhóm nội dung chính.

Nhóm thứ nhất là cơ sở khoa học về bảo tồn di sản văn hóa làng gắn với phát triển du lịch xanh, bền vững. Các ý kiến ở nhóm này góp phần làm rõ cách tiếp cận lý luận đối với làng Việt truyền thống như một loại hình di sản có tính tổng hợp, trong đó các yếu tố vật thể và phi vật thể luôn gắn bó với cộng đồng cư trú.

Nhóm thứ hai là thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị các làng Việt truyền thống được xếp hạng di tích quốc gia. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng nhằm nhận diện những biến đổi trong cấu trúc không gian, cảnh quan, kiến trúc, đời sống văn hóa và cơ chế quản lý di sản làng hiện nay.

Nhóm thứ ba là các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản làng phục vụ phát triển du lịch xanh, bền vững tại địa phương. Các tham luận và ý kiến trao đổi ở nhóm này góp phần gợi mở hướng kết hợp giữa bảo tồn di sản, phát triển sinh kế cộng đồng, tổ chức sản phẩm du lịch phù hợp và nâng cao nhận thức của các bên liên quan.

Những vấn đề trọng tâm đặt ra

Từ các tham luận và thảo luận tại hội thảo, có thể thấy một số vấn đề trọng tâm cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ.

Trước hết là yêu cầu nhận diện đầy đủ giá trị di sản làng Việt truyền thống. Việc bảo tồn cần xem xét đồng thời các yếu tố kiến trúc, cảnh quan, không gian tín ngưỡng, phong tục, nghề truyền thống, ký ức cộng đồng và lối sống cư dân, thay vì tách rời từng thành tố riêng biệt.

Thứ hai là vấn đề bảo tồn trong điều kiện làng vẫn là không gian sống của cộng đồng. Khác với nhiều loại hình di tích có phạm vi quản lý tương đối tách biệt, làng truyền thống luôn gắn với đời sống hằng ngày của cư dân. Do đó, các giải pháp bảo tồn cần tính đến nhu cầu sử dụng, cải thiện điều kiện sống và quyền tham gia của cộng đồng địa phương.

Thứ ba là mối quan hệ giữa phát huy giá trị di sản và phát triển du lịch. Du lịch xanh, bền vững có thể tạo thêm nguồn lực cho bảo tồn, góp phần nâng cao nhận thức và tạo sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, phát triển du lịch cũng cần được định hướng thận trọng để tránh làm biến dạng không gian làng, thương mại hóa di sản hoặc làm suy giảm tính chân thực của đời sống cộng đồng.

Thứ tư là yêu cầu xây dựng giải pháp phù hợp với từng địa phương. Mỗi làng Việt truyền thống có lịch sử hình thành, cấu trúc không gian, hệ thống di tích, tập quán sinh hoạt và điều kiện phát triển khác nhau. Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị không nên áp dụng theo một mô hình cứng, mà cần dựa trên đặc điểm cụ thể của từng làng, từng cộng đồng và từng bối cảnh quản lý.

Ý nghĩa đối với nhiệm vụ nghiên cứu

Hội thảo là diễn đàn trao đổi khoa học nhằm góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc bảo tồn, phát huy giá trị làng Việt truyền thống được xếp hạng di tích quốc gia gắn với phát triển du lịch xanh, bền vững.

Các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo là nguồn tư liệu quan trọng để Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp thu, đối chiếu với kết quả khảo sát, bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn, qua đó hoàn thiện các nội dung nghiên cứu theo mục tiêu đã được phê duyệt.

Từ nội dung hội thảo, có thể thấy bảo tồn làng Việt truyền thống cần được tiếp cận như quá trình bảo tồn một không gian di sản sống, nơi các giá trị vật thể, phi vật thể, cảnh quan và đời sống cộng đồng có mối quan hệ hữu cơ. Đây cũng là cơ sở để phát huy giá trị di sản làng theo hướng bền vững, gắn với du lịch xanh, nâng cao vai trò của cộng đồng và đóng góp vào phát triển địa phương trong giai đoạn hiện nay.

Một số hình ảnh tại hội thảo: