Sáng ngày 16/7/2026, Viện Bảo tồn di tích tổ chức Hội thảo khoa học “Xây dựng quy trình bảo quản, tu bổ và phục chế sắc phong tại di tích”. Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ cùng tên do ThS. Điền Thị Hạnh chủ trì thực hiện trong giai đoạn 2025–2026.

Sắc phong là một loại hình di sản tư liệu đặc biệt trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam. Với tư cách là văn bản do nhà vua ban cấp, sắc phong ghi nhận nhiều thông tin quan trọng về thần hiệu, công trạng, địa danh, thiết chế thờ tự và cộng đồng thụ hưởng. Tuy nhiên, trong đời sống di tích, sắc phong không chỉ là tư liệu hành chính – lịch sử, mà còn là hiện vật thờ tự, vật thiêng gắn với tín ngưỡng, ký ức cộng đồng và sinh hoạt nghi lễ tại nhiều đình, đền, miếu, nghè, nhà thờ họ.

Yêu cầu bảo tồn một loại hình di sản tư liệu đặc biệt

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, ThS.KTS. Trần Quốc Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích, nhấn mạnh công tác bảo quản, tu bổ và phục chế sắc phong không thể thực hiện giản đơn như xử lý một tài liệu giấy thông thường. Sắc phong vừa mang giá trị tư liệu, vừa là hiện vật có giá trị nghệ thuật, đồng thời là vật thiêng trong không gian di tích. Vì vậy, việc bảo tồn sắc phong cần được tiếp cận liên ngành, trên cơ sở tôn trọng tối đa yếu tố gốc, tính xác thực và giá trị thiêng của hiện vật.

Trong thực tế, nhiều sắc phong được lưu giữ tại di tích đang đối mặt với các nguy cơ xuống cấp như giòn hóa, rách thủng, bong tróc, phai màu, nấm mốc, côn trùng, axit hóa hoặc hư hại do thao tác sử dụng. Bên cạnh đó, hoạt động kiểm kê, lập hồ sơ, đóng gói, lưu giữ, di chuyển, tu bổ hoặc phục chế sắc phong tại nhiều nơi vẫn còn thiếu hướng dẫn thống nhất.

Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng quy trình kỹ thuật phù hợp với đặc thù của sắc phong tại di tích, vừa đáp ứng các nguyên tắc khoa học của bảo tồn hiện vật giấy, vừa tôn trọng môi trường thờ tự, nghi lễ và vai trò của cộng đồng đang trực tiếp gìn giữ di sản.

Tiếp cận liên ngành trong bảo quản, tu bổ và phục chế sắc phong

Hội thảo nhận được 12 tham luận, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ như quản lý di sản tư liệu, khoa học bảo tồn, bảo quản phòng ngừa, tu bổ tài liệu giấy và thực trạng lưu giữ sắc phong tại các địa phương. Các tham luận cho thấy bảo tồn sắc phong là một nội dung chuyên môn phức hợp, đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu lịch sử, Hán Nôm, văn bản học, mỹ thuật truyền thống, khoa học vật liệu, bảo quản hiện vật giấy, quản lý di tích và nghiên cứu cộng đồng.

Tại Hội thảo, các đại biểu, chuyên gia và nhà khoa học tập trung trao đổi về giá trị của sắc phong với tư cách là di sản tư liệu, hiện vật thờ tự, tư liệu Hán Nôm và thành tố cấu thành giá trị di tích. Bên cạnh đó, các ý kiến cũng tập trung đánh giá thực trạng lưu giữ, sử dụng, các dạng hư hỏng điển hình và nguyên nhân xuống cấp của sắc phong tại di tích.

Một nội dung quan trọng được đặt ra là yêu cầu phân biệt rõ giữa bảo quản, tu bổ, phục chế, sao chụp, số hóa và tạo phiên bản phục vụ trưng bày. Đây là cơ sở để xác định phạm vi can thiệp phù hợp, tránh làm sai lệch thông tin gốc, đồng thời bảo đảm khả năng nhận diện, lưu giữ và phát huy giá trị của sắc phong trong điều kiện thực tế.

Góp ý hoàn thiện các sản phẩm nghiên cứu của đề tài

Các tham luận và ý kiến thảo luận tại Hội thảo là cơ sở quan trọng để nhóm thực hiện đề tài tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm nghiên cứu. Trong đó, các nội dung trọng tâm gồm: bộ nhận diện dạng hư hỏng điển hình; quy trình bảo quản sắc phong tại di tích; quy trình tu bổ sắc phong hư hại; quy trình phục chế, tạo phiên bản; cùng các kiến nghị về quản lý, số hóa, đào tạo và truyền thông cộng đồng.

Các quy trình kỹ thuật được xây dựng cần bảo đảm tính khoa học, an toàn, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế tại di tích. Đặc biệt, do sắc phong thường được lưu giữ trong không gian thờ tự và gắn với nghi lễ cộng đồng, các giải pháp bảo quản, tu bổ và phục chế cần được thiết kế theo hướng có hướng dẫn thao tác rõ ràng, có cấp độ ưu tiên, phù hợp với điều kiện nhân lực tại địa phương và không làm đứt gãy thực hành tín ngưỡng.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Hội thảo khoa học “Xây dựng quy trình bảo quản, tu bổ và phục chế sắc phong tại di tích” góp phần làm rõ yêu cầu bảo tồn sắc phong như một loại hình di sản tư liệu quý hiếm trong môi trường di tích. Đây là môi trường đặc thù, nơi hiện vật không tách rời cộng đồng đang gìn giữ, sử dụng và thực hành nghi lễ.

Kết quả trao đổi tại Hội thảo sẽ hỗ trợ nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện các quy trình kỹ thuật và kiến nghị quản lý phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả bảo quản, tu bổ, phục chế sắc phong tại các di tích. Về lâu dài, các kết quả nghiên cứu của đề tài có thể trở thành tài liệu tham khảo cho nhiều địa phương đang lưu giữ sắc phong và các hiện vật giấy có tính chất tương đồng.

Bảo tồn sắc phong vì vậy không chỉ là bảo tồn một loại hình di sản tư liệu quý hiếm, mà còn góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, niềm tin cộng đồng và các giá trị văn hóa gắn với di tích.

Một số hình ảnh tại hội thảo: